Psychointeraktywność

Czym jest biofeedback?

Biofeedback to obecnie dobrze reprezentowana i naukowo uznana dziedzina badań. Technologia biofeedback znalazła szerokie zastosowanie w terapii problemów psychosomatycznych, psychicznych i neurologicznych. Ponadto została z powodzeniem zastosowana w programach zarządzania stresem i szkoleniach sportowych.

Istnieje wiele definicji biofeedbacku i kilka podejść teoretycznych.
Lista publikacji na temat biofeedbacku liczy tysiące pozycji.

Oto kilka nowoczesnych definicji:

„Biofeedback można zdefiniować jako wykorzystanie instrumentów monitorujących (zazwyczaj elektrycznych) do wykrywania i wzmacniania wewnętrznych procesów fizjologicznych w organizmie, aby udostępnić tę zwykle niedostępną wewnętrzną informację danej osobie i dosłownie przekazać jej z powrotem w jakiejś formie” (Birk, L. 1973, Biofeedback: Behavioural Medicine. Nowy Jork: Grune & Stratton)

„Biofeedback można zdefiniować jako technikę używania urządzeń (zwykle elektronicznych) do ujawniania ludziom niektórych ich wewnętrznych zdarzeń fizjologicznych, normalnych i nieprawidłowych, w formie sygnałów wizualnych i dźwiękowych, aby nauczyć ich manipulować tymi zazwyczaj mimowolnymi lub niewyczuwalnymi zdarzeniami poprzez manipulację wyświetlanymi sygnałami” (Basmajian, J.V. (Ed.), 1979, Biofeedback: Zasady i praktyka dla klinicystów. Baltimore: Williams & Wilkins)

„Wstępna definicja biofeedbacku to proces lub technika nauki kontroli nad automatycznie, odruchowo regulowanymi funkcjami ciała” (Brown, B. 1977, Stress and the Art of Biofeedback. Nowy Jork: Harper and Row)

„Trening biofeedbacku jest narzędziem do nauki psychosomatycznej samoregulacji” (Green, E., & Green, A. 1977, Beyond Biofeedback. Nowy Jork: Delta)

Trzy główne modele teoretyczne leżące u podstaw tych definicji to:

  • Model teorii uczenia się – Biofeedback to instrumentalne warunkowanie aktywności nerwowo-mięśniowej i autonomicznej, wykorzystując wprowadzone sygnały jako pozytywne wzmocnienie.
  • Model cybernetyczny – Biofeedback jako zewnętrzna pętla sprzężenia zwrotnego sygnałów fizjologicznych umożliwia zmotywowanej osobie dokonanie odpowiednich wewnętrznych dostosowań.
  • Model zarządzania stresem – Biofeedback jest używany jako narzędzie do redukcji stresu.

Wszystkie te definicje i modele łączy terapeutyczny aspekt biofeedbacku.

Równolegle do zastosowań klinicznych rozwinęła się inna gałąź technologii biofeedback, związana z ideami „samoświadomości”. Tutaj głównym celem zastosowania biofeedbacku nie jest terapia jakiegoś „nieprawidłowego” stanu ludzkiego, ale osiągnięcie i kontrola „rozszerzonych” stanów świadomości.

Jeden z pionierów tych idei, C. Maxwell Cade, sformułował to w następujący sposób:

„W istocie biofeedback to nowy sposób poznawania siebie, albo sposób ponownego uczenia się, albo odkrywania po raz pierwszy, czego ciało już wie – jak działać, jak czuć, a nawet jak się leczyć – jeśli go słuchamy. Dzięki instrumentom i technikom biofeedbacku sztuka słuchania wewnętrznych sygnałów może zostać przywrócona lub ustanowiona. Ponieważ nie można kontrolować tego, czego się nie jest świadomym, można powiedzieć, że biofeedback dostarcza środków, by stać się świadomym – w pełni świadomym – siebie i tym samym uzyskać możliwość samokontroli. […] Główna cecha procesu biofeedback klasyfikuje go jako proces poznawczy; tą cechą jest świadomość związku między aktywnością umysłową a sygnałem sprzężenia zwrotnego zainicjowanym przez aktywność ciała, która jest przedmiotem nauki.” (C. Maxwell Cade & Nona Coxhead, 1979, Umysł Przebudzony: Biofeedback i Rozwój Wyższych Stanów Świadomości. Wildwood House Limited)

Metody Biofeedbacku

Każda możliwa metoda uzyskiwania sygnałów pochodzących z ciała ludzkiego może teoretycznie być użyta do biofeedbacku. Niektóre z najbardziej
stosowanych metod dzisiaj to:

  • Przewodność/Oporność Skóry – Terminy: “opór skóry”, galwaniczna reakcja skórna (GSR), aktywność elektrodermalna (EDA) składająca się z reakcji elektrodermalnej (EDR) i poziomu elektrodermalnego (EDL), aktywność przewodności skórnej (SCA) i jej składowe SCR i SCL, aktywność oporu skórnego (SRA) i konkretne części SRR i SRL. Dwie elektrody są umieszczone na gruczołach potowych* skóry, stosuje się małe napięcie do elektrod, tworzy się obwód, a prąd elektryczny w zakresie mikroamperów zaczyna płynąć.
  • Elektromiografia – EMG. Mierzy elektryczne odpowiedniki skurczu mięśni w zakresie mikrovoltów.
  • Sprzężenie Zwrotne Oddechu – RESP. Pasek lub czujnik odległości na klatce piersiowej albo czujnik temperatury przed nosem/ustami monitoruje proces oddychania.
  • Temperatura Obwodowa i Fototransmisja Palca jako odpowiedniki obwodowego skurczu naczyń krwionośnych.
  • Tętno i jego zmiany – HR / HRV. Tętno mierzone przez system EKG lub czujnik fototransmisji na palcu/uszku.
  • Elektroencefalogram – EEG. Małe zmiany elektryczne w zakresie mikrovoltów są wychwytywane przez system elektrod umieszczonych na powierzchni głowy. W zastosowaniach biofeedback analizuje się „fale mózgowe” np. pod kątem ich lokalnej dystrybucji w lewej i prawej półkuli oraz ich dystrybucji spektralnej (częstotliwościowej).

*Gruczoł skóry, który wydziela pot i otwiera się przez mikroskopijny por na skórze.

Inne, bardziej egzotyczne formy biofeedbacku, takie jak MEG czy światłowzbudzona ultraw słaba fotoluminescencja, są bardzo obiecujące, ale wciąż w fazie badań i bardzo kosztowne.


Więcej informacji na temat biofeedbacku.


Opór skórny, znany również pod historycznym terminem galwanicznej reakcji skórnej (GSR), jest jedną z najłatwiejszych i najtrwalszych metod biofeedbacku. Choć prosta w zastosowaniu, dostarcza dość złożonych danych, z których można wyprowadzić wiele parametrów psychofizjologicznych.
Ponieważ VERIM korzysta z GSR, przyjrzyjmy się historii GSR.

History of GSR

Trudno określić moment, w którym rozpoczęła się era biofeedbacku. Niektórzy nawiązują do odkrycia Galvaniego dotyczącego procesów elektrycznych w działaniu nerwów i mięśni, co szybko zainspirowało badania nad medycznymi zastosowaniami elektryczności.

Do roku 1840 powszechnie wierzono, że procesy elektryczne w organizmie stanowią podstawę do wyjaśniania chorób oraz generowania diagnoz i terapii. Do roku 1870 opracowano zaawansowane instrumenty i procedury jako część metodologii badań elektrofizjologicznych. Nagłe zmiany w oporze skóry były wtedy postrzegane jako źródło artefaktów i nawet budowano specjalne urządzenia, aby kontrolować lub tłumić te zmiany.

Romain Vigouroux

Pierwszy raz w 1879 roku, Romain Vigouroux zmierzył opór skóry w kilku przypadkach znieczulenia histerycznego.

W 1888 roku, Charles Féré, kolega Vigouroux, zaobserwował zmiany w oporze skóry po stymulacji fizycznej.

W 1915 roku proces ten został nazwany galwaniczną reakcją skórną (GSR), a badanie Féré zostało uznane za pierwsze oświadczenie teorii pobudzenia.

Kilka lat wcześniej niemiecki badacz Hermann odkrył, że GSR jest związany z aktywnością gruczołów potowych, co dało fizjologiczne wyjaśnienie tego zjawiska.

W 1889 roku rosyjski badacz, Iwan Tarchanow, pokazał, że aktywność umysłowa może powodować zmiany w GSR. Prace Féré i Tarchanowa zostały zapomniane na wiele lat.

W 1904 roku szwajcarski inżynier E. K. Müller zauważył, że GSR zmienia się nawet w odniesieniu do wydarzeń psychologicznych. Przekazał swoje obserwacje szwajcarskiemu neurologowi Veraguthowi, który był przyjacielem Carla G. Junga.

Jung używał GSR w eksperymentach z asocjacjami słów i do 1907 roku uznał GSR lub “odruch psychogalwaniczny” za metodę obiektywizacji nieświadomych “tonów emocjonalnych”. To on również przywiózł idee GSR do Stanów Zjednoczonych.
Aktualny stan GSR w biofeedbacku jest bardzo dobrze opisany przez Charlesa J. Peeka w jednej z jego standardowych prac:

„Ta zmienna fizjologiczna pojawiła się w niezliczonych eksperymentach psychologicznych, w praktyce klinicznej, w sprzęcie „wykrywaczy kłamstw”, a nawet w zabawkach i grach salonowych. Biofeedback używa jej do uzyskania dostępu do autonomicznego pobudzenia. Opór skóry jest uznawany za *wyjątkowo wrażliwy na przejściowe stany emocjonalne i zdarzenia umysłowe, podczas gdy często pozostaje mniej lub bardziej niezależny od innych miar biofeedbacku, takich jak napięcie mięśni czy temperatura skóry. To złożona zmienna, reagująca na szeroki zakres działań jawnych i ukrytych oraz stymulację zewnętrzną i wewnętrzną. Jej reakcja na treści psychologiczne w rzeczywistych lub laboratoryjnych sytuacjach ludzkich najwyraźniej skłoniła Barbarę Brown (1974) do nazwania GSR „mową skóry (skin talk).” […] To znaczy, że biofeedback EMG i temperatury ma tendencję do odzwierciedlania zdarzeń umysłowych mniej szybko lub z mniejszą rozdzielczością niż GSR.” (Charles J. Peek, A Primer of Biofeedback Instrumentation, w Biofeedback: A Practitioner’s Guide autorstwa Marka S. Schwarza i współpracowników, 1995, The Guilford Press N.Y.)


Więcej informacji na temat GSR.


Biofeedback i Psychointeraktywność

Klasyczna metoda Biofeedbacku

Klasyczny biofeedback:
Wyobraź sobie biofeedback jako lustro przed osobą.
Osoba może zobaczyć w lustrze reprezentację swoich parametrów psychofizjologicznych, na przykład poziomu GSR.
Lustro to jedynie płaszczyzna odbijająca, algorytm wyświetlający poziom GSR w jakiejś formie, niezdolny do reakcji samodzielnie.
Prawdopodobnie tylko człowiek (a może niektóre zwierzęta?) potrafi zareagować na wyświetlane informacje w tym kontekście.
Interakcja, czyli pętla, jest ograniczona tylko do jednego kierunku.
Niemniej jednak pętla biofeedbacku może być „pozytywna” lub „negatywna”, analogowa lub cyfrowa.

Psychointeraktywność

Pierwszy krok poza klasyczny biofeedback:
Teraz wyobraź sobie, że lustro staje się psychointeraktywną kryształową kostką.
GSR osoby nie jest wyświetlany bezpośrednio przez kostkę, lecz jest przechowywany i przetwarzany wewnątrz, aby umożliwić decyzję, jaka informacja lub działanie zostanie wyświetlone osobie jako następne.
Może to być tylko liniowe „odbijanie”, jak w biofeedbacku, ale może to być również całkowicie inna, nieliniowa reakcja; nowa scena, nowa sytuacja, nowa gra.
To wywoła reakcję w systemie psychologicznym osoby, która ujawni się w GSR. GSR jest monitorowany przez kostkę.
W tym sensie nasza psychointeraktywna kostka zna aktualny stan pobudzenia użytkownika w odniesieniu do jego działań, a teraz możliwa jest interakcja dwukierunkowa.

Psychointeraktywność Grupowa

Następny krok poza klasyczny biofeedback.:
Nazywamy to psychointeraktywnością grupową i otrzymaliśmy Europejski Patent w 2004 roku.
Ta idea sieciowania, zaimplementowana w VERIM ProNet, jest wysoko ceniona w sporcie drużynowym, HR i edukacji.

Interesującym aspektem sygnałów psychofizjologicznych jest to, że często nie są świadome i nie są kontrolowane przez użytkownika.

Daje to systemowi psychointeraktywnemu przewagę komunikacyjną.

Komputer jako Wewnętrzny Teatr

W swojej książce „Komputer jako Teatr” Brenda Laurel pisze:

„Kształt sztuki można zwizualizować w kontekście wzoru napięcia emocjonalnego stworzonego w jej publiczności. Typowo napięcie rośnie w trakcie sztuki aż do kulminacji akcji, a następnie spada. […] Kulminacja sztuki to moment, w którym jedna linia prawdopodobieństwa staje się koniecznością, a wszystkie konkurujące linie prawdopodobieństwa zostają wyeliminowane. Stąd kulminacja to nie tylko szczyt emocjonalny, ale także informacyjny. W rzeczywistości implicitne założenie w tej analizie jest takie, że istnieje bezpośredni związek między tym, co wiemy o akcji, a tym, jak się do niej odnosimy. Manipulacja informacją ustanawia przyczynowość i prawdopodobieństwo, co stanowi podstawę takich reakcji publiczności jak napięcie, zaskoczenie i katharsis.” (Brenda Laurel, 1993, „Komputery jako Teatr”, Addison Wesley)

Tak właśnie buduje się standardową sztukę. Brenda Laurel wykorzystuje swoją wiedzę o teatrze jako podstawę do tworzenia produkcji multimedialnych.
Teraz, jak mogą dane dotyczące napięcia emocjonalnego, które obserwator doświadcza w zależności od rozwoju sztuki, zmieniać samą sztukę?
Czy możesz sobie wyobrazić film, który zmienia swoje sceny, akcję i fabułę w zależności od emocji, które wywołuje w Tobie?
A co z multimedialną grą przygodową, która rozwidla się na wiele ścieżek, gdzie każda „węzłowa” scena ocenia Twoje mentalne, świadome reakcje oraz Twoje mentalne, emocjonalne działania, o których nie jesteś świadomy?
Są to proste elementy „topologiczne”, które można wykorzystać do stworzenia psychointeraktywnego storyboardu.

To proste elementy „topologiczne”, które można wykorzystać do stworzenia psychointeraktywnego storyboardu.
Używając tylko pierwszego, podstawowego elementu o nazwie „Punkt Decyzyjny Różnicowy”, można rozszerzyć fabułę jak powyżej.

Co dziwne, psychointeraktywne scenariusze przypominają rzeczywistość na poziomie kwantowym, tworząc multiwersa możliwych „historii”, gdzie każdy węzeł reprezentuje „punkt decyzyjny”.
Najpierw decyzja to nieświadoma reakcja psychofizjologiczna, dopóki nie nauczymy się, jak działa nasz umysł i będziemy mogli świadomie wybierać, jak reagować.
Jeśli pójdziemy jeszcze dalej i weźmiemy pod uwagę symulowaną rzeczywistość lub hipotezę symulacji, rzeczy stają się jeszcze bardziej zakręcone.

Moduły programowe VERIM, implementujące niektóre aspekty psychointeraktywności, sięgają poza klasyczny biofeedback.
Wierzę, że to dopiero pierwsze kroki.

Przykłady:

  • Muzyka psychointeraktywna (2017r.) Koncert na Zamku w Krokowej, gdzie przeszkoleni w psychointeraktywności muzycy grają do wybranej osoby podłączonej do monitoringu i ewaluacji GSR na VERIM Lab. Zgadzam się z relacjami osób, które mogły wziąść udział w tych eksperymentach: “To było jakby ktoś do mnie grał bardzo osobiście, a może na mnie, jak do mojej duszy.”
    Link do próby: EXTernal INTerior
  • Psychoineractywna instalacja (2017r.) w Krakowie na dwóch graczy: Poznaj Małopolskę siłą swojego umysłu!
  • Teoria psychointeraktywności jest wykorzystana w installacjach MindPeace OU, gdzie VERIM OU ma udziały i wspiera projekt swoim doświadczeniem z MuSES-em.

©2001-2024 Andamon Slawinski



Możliwość komentowania została wyłączona.